Khi người ta bán tuổi trẻ với giá quá rẻ

Ta cứ ngỡ tuổi thanh xuân là mãi mãi, ta từ tốn làm những việc cần làm và vội vã tiêu xài nhiệt huyết vào những điều không đáng.

Tháng 4.2014, tôi đi Tây Ninh. Buổi chiều hôm ấy ngồi trong quán cà phê, nói chuyện với một em trai 17 tuổi. Nhà em ở huyện Bến Cầu. Nghỉ học giữa chừng, em đi làm giữ xe ở quán cà phê, một tháng kiếm 2 triệu, chủ quán bao cơm.

Em ngồi như vậy từ 7 giờ sáng đến 11 giờ tối, cùng với một người nữa, có thay phiên để nghỉ ngơi chút đỉnh trong giờ vắng khách. Mỗi ngày em kiếm được chừng 70.000 đồng. Em không phải người trẻ đầu tiên tôi gặp phải bán thời gian trẻ nhất của mình để kiếm đủ số tiền lo hai bữa ăn và giúp đỡ một người thân nào đó trong cuộc sống thường nhật.

Ở Sài Gòn cũng không khác. Hàng chục ngàn em trai, em gái, 13 -15 tuổi, trẻ trung, xinh đẹp, lơ ngơ vào thành phố, làm một công việc gì đó như giữ xe, ngồi ghi vé xe, ngồi xếp trái cây, đứng xếp sữa lên kệ, ngồi đánh dấu người ra vào cơ quan… Những công việc ấy có ưu điểm: đem lại miếng ăn – vốn cực kỳ ngặt nghèo và khó khăn với những đứa trẻ ở nông thôn, sinh ra trong gia đình nghèo khó và không có việc làm. Em nói với tôi: “Em may mắn có việc, chứ bạn em ngồi quán cà phê cả ngày, không việc làm, lại nợ tiền… cà phê”.

Chuyện nói ra như đùa. Thật là một tin mừng vì cuối cùng những người trẻ ở nông thôn cũng tìm được việc gì đó làm, kiếm được chút tiền cho bữa ăn hàng ngày, và họ không phạm tội ác gì ghê gớm vì… quá rảnh. Nghĩ như vậy cho lạc quan, bởi còn biết bao người trẻ ngoài kia la cà ngoài quán game, thất nghiệp thành trộm cướp, ăn bám gia đình.

Nhưng tương lai của họ là gì, nếu năm tháng đáng giá nhất này, họ chỉ ngồi để kiếm tiền. Họ ngồi hết 8 tiếng, 12 tiếng rồi trở về nhà, ngã lăn trên những tấm chiếu tạm bợ của phòng trọ, ngủ say ngất đi, để rồi sáng mai lại tỉnh dậy, ngồi tiếp những ngày tháng khác hòng có tiền lương mỗi tháng. Họ không tiến triển chút nào trong nghề nghiệp, hoặc có thêm rất ít chuyên môn, vì chuyên môn chính chỉ là ngồi, nhìn, đứng, đi lại, hỏi han, dắt xe.

Đó là các nghề lương thiện. Nhưng đó là các nghề bán đổi tuổi trẻ và thời gian để lấy tiền mưu sinh, nơi các ông bà chủ nhìn vào bạn, thấy bạn 18 -20 tuổi, trẻ khỏe, xinh đẹp, có thể dắt xe không mỏi tay, đứng lâu không mỏi chân, hay xinh đẹp cho khách đến nhìn cho đẹp mắt (giống một cái bình hoa). Người ta trả tiền để mua tuổi trẻ và tháng ngày của bạn, với giá 100.000 đồng 24 giờ. Giá siêu rẻ!

Tôi quen một thầy giáo, ông rất giỏi tiếng Anh. Khi ông theo một chương trình nghiên cứu đi Mỹ, chúng tôi ngồi nói chuyện. Ông kể rằng năm ông 14 tuổi, vì gia đình gặp nạn, cha ông đi tù, mẹ ông từ người làm công chức phải ra hàng chạy chợ kiếm tiền nuôi 4 đứa con. Ông “đã lớn” nên phải theo mẹ ra chợ giữ xe, nghỉ học sớm. Hàng ngày ông xé một trang trong quyển từ điển tiếng Anh loại rẻ tiền mà ông mua ở một hàng sách cũ, dắt theo trong người, rồi ra bãi giữ xe.

Hết ngày hôm đó, dù có phải dắt xe hay không dắt xe, đông khách hay không đông khách, ông cũng quyết phải học thuộc các từ trong ấy, dùng bút chép lung tung vào quyển vở mang theo. Quyển từ điển vơi dần, ông cũng thuộc thêm nhiều từ, nhiều câu, cộng với mấy quyển sách học viết, ông tự học tiếng Anh và vẫn đi giữ xe, kiếm tiền phụ mẹ nuôi em. Khi tiễn ông ra sân bay, tôi không thể tin người đàn ông chững chạc và thành đạt trước mắt mình lại từng 14 tuổi, đi giữ xe, chạy chợ và học thành thạo một ngôn ngữ.

Khi nhìn thấy những ánh mắt trẻ làm các nghề ngồi, nghề giết thời gian đổi tiền, tôi nghĩ tới ông, nghĩ tới cả những người Nhật tôi từng gặp, đi một chuyến tàu 20 phút về nhà cũng giở sách ra đọc, coi như đọc được vài trang. Mỗi ngày người công chức Nhật đi làm đọc 3 trang sách, 30 ngày là được 30 trang từ điển và 90 trang sách. Cái thời gian ngắn ngủi, ngán ngẩm và tiêu tốn mà các bạn đang phải đem ra để đánh đổi lấy tiền ăn, tiền sống, thực ra cũng có thể tận dụng theo một cách khác.

Bạn có thể đọc hết một quyển sách trong 3 tháng, có thể chậm hơn một em sinh viên ngồi cả ngày trong thư viện. Bạn có thể học hết một quyển chuyên đề trong 4 tháng, càng chậm hơn so với một người có chuyên ngành và được cha mẹ trả tiền cho đi học. Nhưng dù chậm trễ đến vậy, bạn cũng đang tiêu xài những khoảnh khắc ngắn một cách có ích, thay vì ngán ngẩm ngồi nhìn khách vào tòa nhà, ngán ngẩm ngồi canh kệ thuốc lá, ngán ngẩm ngồi chờ khách ra xe, ngán ngẩm mở những clip hài trên mạng cho nhau xem, cười hề hề, xem truyện (nên đọc khi về nhà ngủ), check Facebook, tán dóc điện thoại, tốn tiền xem hàng online giá rẻ mà không có lúc nào đi mua được.

Lâu rồi, trên đài phát thanh tôi từng nghe, có kể chuyện một anh chế máy nông cụ. Người ta hỏi anh vì sao làm công chức giấy tờ lại biết chế máy cho nông dân, mà chế có vẻ thực tế vậy. Anh kể, hàng ngày tôi đi làm, đều phải ngồi xe công ty một tiếng để tới thành phố vào làm. Một tiếng đó tôi ngồi đọc sách, vẽ mẫu, xong đâu đấy thì chế thử, cuối cùng cũng ra.

Vậy là khi vài chục người khác cùng công ty trên chuyến xe của anh đang ngủ, đang tán dóc, đang nghe nhạc, đang nói xấu đồng nghiệp, thì anh ta đọc sách. Với một năm đi làm, anh ta vừa có lương, vừa “thặng dư” được 200 – 300 giờ đọc sách, tức là tương đương 8 – 12 ngày đọc sách 24 giờ liên tiếp. Mớ kiến thức tưởng chừng đùa giỡn của anh công chức, trang từ điển tưởng chừng xé ra chơi của ông thầy, gom lại đã thành một tương lai rất khác của người ta – khi ta trẻ và thừa thãi thời gian để tiêu phí.

Bây giờ còn dễ hơn xưa cả trăm lần. Ông thầy tôi phải tốn công xé giấy, anh công chức phải vác sách theo. Chớ bây giờ, ai cũng có cái điện thoại để nghe nhạc, chơi Facebook, xem phim, xem clip hài. Mấy cái điện thoại đó có thể xem được vô số loại sách vở trên đời, cứ mở ra nhìn vô là thấy thứ để đọc.

Hãy tưởng tượng mà xem, khi bạn 18 -20 tuổi, người ta sẵn sàng thuê bạn để ngồi, để làm bảo vệ, làm tiếp viên, làm nhân viên đón khách… vì bạn trẻ, đẹp, có nụ cười tươi, có sức khỏe, có vóc dáng. Đến khi bạn 40 tuổi, nhan sắc tàn, sức khỏe xấu, vóc dáng béo phệ, và bạn vẫn chẳng biết làm gì hơn là bán thời gian của mình để… ngồi, liệu có còn ai thuê bạn không?

Vào một lúc nào đó…  ta phải chi xài tuổi trẻ của mình một cách hợp lí, dù đang bị trăm thứ cơm áo gạo tiền ghì lấy.

Mình phải biết một thứ gì đó thật tốt, phải có một “chuyên môn” gì đó, dù nhỏ tí xíu và đơn giản, phải có tri thức cho chính mình, dù ít hay nhiều. Trong một bài nói chuyện tôi từng nghe, bà diễn giả bảo bà cực kỳ ngạc nhiên về sự thay đổi của công nhân Trung Quốc, ở khu công nghiệp bà khảo sát, có những lớp dạy tiếng Anh cả 2-3 giờ sáng, dạy theo bất cứ ca nào có công nhân cần học. Và giờ thì giá tiền lương công nhân Trung Quốc hết rẻ nhất rồi vì họ chăm quá mà.

Thôi mình đừng ngồi ngơ ngác nhấn chìm thời gian nữa…. chỉ để đổi lấy vài triệu ít ỏi cho cơm áo hàng ngày.

Khải Đơn

Cậu bé chế tạo đồng hồ bị nhầm là bom Và cách nước Mỹ khích lệ một đứa trẻ

Câu chuyện của Ahmed Mohamed đã gây chấn động nước Mỹ, không chỉ vì cậu được tổng thống Obama khen ngợi hay Mark Zuckerberg động viên, mà nó còn là đại diện cho các vấn đề về chủng tộc và niềm tin vào giới trẻ tại quốc gia này.

Năm tôi 10 tuổi, lần đầu tiên tôi học được bài học rằng lá cây ngâm nước sẽ rất thối, là khi tôi cùng đứa em hàng xóm cùng đi nhặt lá cây ở khu vườn phía trước nhà, sau đó ngâm vào nước đựng trong một bình sữa, để liền trong 1 tuần. Chúng tôi đã hy vọng khi mở ra, đó sẽ là một thứ nước thần kỳ màu xanh lục có tác dụng chữa bách bệnh (giống kiểu sắc thuốc trên phim), nhưng cuối cùng những gì nhận lại được là một dung dịch có váng, mùi rất kinh và đen ngòm.

Có lẽ đến sau này rồi tôi cũng sẽ được học về điều đó, học rằng chẳng có lá cây nào ngâm với nước trong 1 tuần sẽ cho ra thần dược. Nhưng chắc chắn rằng bài học mà tôi được học sau này qua trang sách, sẽ không thể hùng hồn bằng cái mùi hôi thối bốc lên sau khi chúng tôi bóc nắp hộp ra bằng một niềm háo hức không thể chần chừ. 

Kiến thức nhân loại, hay những tiên tiến về kỹ thuật, về nghệ thuật ngày nay… chắc chắn không phải được phát triển sau khi một ai đó phát hiện ra lá ngâm vào nước thực ra sẽ rất kinh, mà là từ hàng nghìn, hàng trăm nghìn, hàng triệu những câu chuyện tương tự như thế. Chúng ta thử nghiệm, khám phá, tìm tòi, thất bại và tiếp tục hành trình của mình một cách cần mẫn. Sức sáng tạo không có biên giới và giáo dục sinh ra để chắp cánh cho sự sáng tạo vô hạn đó của loài người. Giáo dục sinh ra để truyền cảm hứng, để trân trọng mọi ý tưởng và khiến ta tin rằng: Không có gì là không thể, chỉ có những điều chưa thể mà thôi.

Thế nhưng khi ý nghĩa lớn nhất và duy nhất đó của giáo dục bị bóp méo, có lẽ đó là lúc chúng ta phải thừa nhận rằng thế giới hiện đại cùng chủ nghĩa hoài nghi đang có ảnh hưởng tồi tệ đến thế nào tới lớp mầm non tương lai của thế giới này. Ahmed Mohamed, một cậu bé 14 tuổi, theo đạo Hồi - đã bị bắt vì trót chế tạo đồng hồ giống một quả bom. Ahmed đã mang đến lớp chiếc đồng hồ đó với niềm háo hức, và giáo viên của em đáp lại sự háo hức đó bằng việc… đưa em đến đồn cảnh sát. Và thay vì việc học được rằng thật ra cái dây này phải nối với cái chỗ kia kẻo tiếng kêu sẽ rất đáng ghét, Ahmed lại được học rằng: Khi em là người Hồi giáo, tốt hơn hết không nên chế tạo một cái gì nếu không muốn gặp cảnh sát.

Sau ngày 11/9/2001, người đạo Hồi trên khắp thế giới đã gặp phải một sự dè chừng, thậm chí là kỳ thị ra mặt bởi phần còn lại của thế giới. Sau nhiều thập kỷ chiến tranh, khủng bố và biến động, những gì người ta nhớ đến Hồi giáo là những kẻ tử vì đạo, những gã trùm khủng bố lúc nào cũng đang lẩn quất đâu đó giữa những sa mạc xa xôi, mặc kệ đám đàn em lang thang khắp các nước phương Tây tìm một vài địa điểm nào đó để xả cơn giận dữ. Hồi giáo trở thành một khái niệm không đáng tin, và người đạo Hồi đồng nghĩa với những tên khủng bố. 

Câu chuyện của Ahmed giống như một giọt nước làm tràn ly, khiến chúng ta hoảng hốt nhận ra cái hố quá đỗi sâu ngăn cách ta với những người đạo Hồi chân chính. Điều kinh khủng hơn, người nhận cái tát này thay cho hàng trăm triệu tín đồ Hồi giáo trên khắp thế giới, lại là một cậu nhóc 14 tuổi, yêu khoa học và trong sáng như một tờ giấy trắng. Một cái tát quá đỗi đau đớn của đám người lớn, thực dụng và đầy ắp ngờ vực. Một cái tát vào khoa học vào giáo dục, vào chính những lý tưởng cao đẹp của nó và cả của lòng nhân con người. 

Đã có hàng nghìn bài đăng trên Twitter hay Facebook, lên án những kẻ đã còng tay Ahmed và dập tắt đi sự ngây thơ của em. Hàng trăm nghìn người sẵn sàng đứng lên bảo vệ Ahmed khỏi những thành kiến và những kỳ thị chủng tộc. Trong số đó, có cả những thủ lĩnh, những con chim đầu đàn của cộng đồng đã dang đôi cánh ôm lấy Ahmed, để một lần nữa thổi lên trong em tình yêu khoa học và sự sáng tạo. 

CEO của mạng xã hội nổi tiếng nhất hiện nay, Mark Zukerberg của Facebook đăng tải:

"Các bạn chắc đã biết câu chuyện về Ahmed, cậu học sinh Texas bị bắt vì mang chiếc đồng hồ tự chế đến trường. Có kỹ năng và khát vọng làm được thứ gì đó hay ho đáng ra phải được cổ vũ chứ không phải bị bắt giữ. Thế giới ngày mai tất cả là của những con người như Ahmed. Và Ahmed, nếu khi nào em muốn ghé qua Facebook, anh sẽ rất vui được đón tiếp em. Cứ tiếp tục sáng chế nhé."

Những thành viên của NASA cảm thấy hứng thú với Ahmed và mời cậu đến tham dự triển lãm khoa học tại Toronto, một người khác còn mời cậu bé tới cùng ngắm Sao Hỏa.

Google Science Fair, Hội chợ khoa học của ông lớn làng công nghệ Google mời Ahmed Mohamed tới tham dự cùng với tác phẩm "quả bom" của mình.

CEO của Box, Aaron Levie đã viết: "Ahmed, anh biết là em đã được mời tới Nhà Trắng và Facebook, thế nhưng chúng ta đều biết sâu thẳm trong tim, em muốn trở thành một nhà thiết kế phần mềm doanh nghiệp. Qua Box chơi nhé!"

Thượng nghị sĩ Hillary Clinton động viên cậu bé 14 tuổi: "Sự giả định cùng nỗi sợ hãi đâu làm ta được an toàn, chúng chỉ kìm hãm ta mà thôi. Ahmed à, hãy cứ tò mò và tiếp tục sáng chế cháu nhé."

Ngay cả Twitter cũng đích thân gửi lời mời đến cậu học sinh "ưa lọ mọ": "Này, ở Twitter chúng tôi cũng thích lọ mọ sáng chế lắm đấy. Em thử cân nhắc về việc thực tập ở chỗ chúng tôi xem? Chúng tôi thích lắm!"

Alexis Ohanian của Reddit cũng cảm thấy hứng thú với cậu bé thông minh và muốn giới thiệu cậu với vài người bạn đang làm trong lĩnh vực khoa học. 

Trong lịch sử nước Mỹ cũng có một trường hợp tương tự Ahmed Mohamed, đó là câu chuyện về một chàng trai mê hóa học đã tự chế một lò phản ứng hạt nhân ngay dưới tầng hầm nhà mình, David Hahn với biệt danh "Cậu bé phóng xạ", David có niềm đam mê mãnh liệt với năng lượng nguyên tử. Niềm đam mê của David đến từ những cuốn sách mà mẹ kế đã tặng cho cậu năm 10 tuổi. Đến năm 15 tuổi David đã giành được giải thưởng khoa học xuất sắc. 

"Cậu bé phóng xạ" ngày nào đã trở thành một người đàn ông trưởng thành.

Năm 18 tuổi, vì một vài sự cố mà phòng thí nghiệm của David gặp trục trặc và cậu bị cảnh sát bắt khi đang cố tiêu hủy thiết bị, tuy nhiên, David không bị kết án. Sau này cậu được tuyển vào Quân đội Mỹ và sáng tạo ra những phát minh giá trị gấp nhiều lần số tiền mà chính phủ Mỹ bỏ ra để khử phóng xạ trong căn hầm năm xưa.

Nhưng câu chuyện của Ahmed không chỉ là câu chuyện về kì thị chủng tộc, nó còn là câu chuyện về cách người lớn di dưỡng những đứa trẻ say mê kiến thức. Nó không chỉ dừng lại ở xung đột giữa các nền văn hoá, mà còn là câu chuyện chúng ta đang giáo dục và đặt lòng tin vào trẻ em ra sao. Đã có hàng triệu đứa trẻ, đối mặt với chữ “Không thể” - chỉ vì chúng là một ai đó không giống với những gì người khác kỳ vọng. Đó có thể là những bé gái yêu khoa học, say mê các môn tự nhiên hay thể dục thể thao - và bị từ chối vì “đó không phải điều con gái thường làm”. Đó cũng có thể là những bé trai, muốn được học về thiết kế thời trang nhưng e ngại bởi “con trai không vẽ quần áo”. Những rào cản do chính con người đặt ra đã vô hình chung kéo chúng ta lại, những chuẩn mực của số đông đã kìm nén sự tự do phát triển của mỗi cá thể khác biệt trong xã hội này. Và đó chính là điều bất công nhất, bởi, những người phi thường nhất vẫn thường đến từ những nơi mà ta không thể ngờ nhất. 

Bởi, hãy nhớ lại mà xem, Marie Curie là một người phụ nữ và Alexander McQueen là một người đàn ông, Eminem là một rapper da trắng còn Obama là tổng thống da màu của Hợp chủng quốc Hoa kỳ.  

Theo Tri Thức Trẻ