Chiến thắng Quân lực Mỹ, "nhiệm vụ bất khả thi" mà Việt Nam đạt được là nhờ vào các mối quan hệ mật thiết với các cường quốc Liên Xô, Trung Quốc và các nước cựu cộng sản Đông Âu. Tuy nhiên sau ngày thống nhất, những mối quan hệ mật thiết này lại mang nguy cơ thảm hoạ cho Việt Nam.
Năm 1975, năm Việt Nam giải phóng, Trung Quốc đã chính thức bắt tay với Hoa Kỳ trong tình thế mâu thuẫn với Liên Xô gia tăng mạnh mẽ. Trong cuộc thoả thuận này, Trung Quốc chính thức được Hoa Kỳ viện trợ về quân sự, cho mở cửa thị trường và hỗ trợ kinh tế để đổi lại việc Trung Quốc chống lại liên minh Cộng sản do Liên Xô đứng đầu. Trung Quốc bắt đầu điều này bằng việc hỗ trợ diệt chủng Pol Pot gây chiến tàn sát người Việt từ hướng Tây Nam, và lôi kéo các nước thứ ba khác bao vây cô lập Việt Nam.
Trong khi đó, Liên Xô mạnh mẽ kéo các cố vấn quân sự và vận chuyển vũ khí cho Việt Nam, yêu cầu đưa toàn bộ 19 sư đoàn bộ binh lên áp sát uy hiếp biên giới với Trung Quốc.
Đại tướng Lê Đức Anh, Tổng tham mưu trưởng QĐ NDVN vừa được lên thay Đại tướng Lê Trọng Tấn hiểu rằng "Việt Nam đang bị cuốn vào vòng xoáy của các nước lớn", đe doạ trực tiếp đến hoà bình và tự chủ của dân tộc.
Nếu chiến tranh giữa Liên Xô và Trung Quốc lại nổ ra trên chiến trường là Việt Nam, VN sẽ đứng trước nguy cơ bị huỷ diệt. Bởi vì đánh Trung Quốc lâu dài có nghĩa là phải duy trì một đội quân có thể ăn mòn hoàn toàn nền kinh tế nghèo nàn của Việt Nam, đưa Việt Nam hoàn toàn phụ thuộc vào người Nga và phải thường trực đối chọi với một cường quốc dân số ngay cạnh nách của mình. Điều này cũng có nghĩa là tương lai kinh tế và hoà bình của Việt Nam có khả năng vĩnh viễn tan biến.
Vì vậy Đại tướng Lê Đức Anh cho rằng cần gấp rút thực hiện ba mục tiêu chiến lược để tái hoà nhâp và thoát khỏi vòng xoáy:
1. Tháo ngòi nổ biên giới, tái thiết lập quan hệ bình thường với Trung Quốc
2. Hoá giải thế bao vây cấm vận của Hoa Kỳ, thậm chí là thiết lập quan hệ bình thường với Hoa Kỳ như ý kiến của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh và hai cố vấn là Trường Chinh và Phạm Văn Đồng
3. Tìm đường gia nhập ASEAN
Hai bước chiến lược đầu cần hoàn thành trong ngắn hạn để thoát khỏi vòng xoáy cường quốc. Bước thứ ba là để duy trì ổn định vị thế chiến lược của Việt Nam.
Trong thời điểm này, tiếng nói các quốc gia ASEAN còn rất yếu ớt trước Mỹ và Trung Quốc. Nếu Việt Nam gia nhập được ASEAN, cộng đồng sẽ cảm thấy bớt lệ thuộc hơn vào TQ và Mỹ.
Trong cuộc họp lại có ý kiến, nhưng VN còn nghèo quá, liệu ta có nâng được họ không hay lại bị họ chi phối trước?
Tướng Lê Đức Anh trả lời: Nếu chỉ nói về kinh tế thì ta khó. Nhưng ta phải biết điểm mạnh của mình, đó là vốn chính trị, vị thế một nước độc lập có chủ quyền, mà nền độc lập của ta không phải nói suông, cả dân tộc ta đã đổ bao nhiêu mồ hôi, xương máu và trí tuệ mới có được. Lòng tự trọng, tự tôn dân tộc thì anh nào cũng có. Ta vào thì họ sẽ có chỗ dựa về chính trị để họ vươn lên vì từ trước đến nay họ thường xuyên bị nước lớn chi phối. Họ sẽ cần ta ở cái vốn chính trị đó.
Cố vấn Phạm Văn Đồng tán thành: "Việc này bên Ngoại giao làm là đúng chức năng, Bộ Quốc phòng phải phối hợp. Việc lớn này cả Đảng và Nhà nước cùng làm mới xong". Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch trả lời: "Bây giờ các anh cứ quyết, tôi xin làm ngay!". Cố vấn Trường Chinh đề nghị “giao cho anh Lê Đức Anh làm cái đoạn "mở đầu". Mọi người nhất trí.
Trong lúc đó, Liên Xô có dấu hiệu muốn đưa vũ khí hạt nhân vào Việt Nam để đánh dấu chiến lược trong bài cờ đấu với Trung Quốc. Nếu thành công Việt Nam sẽ thành quả bom chống Trung Quốc. Tướng Đức Anh liền trả lời với người Nga rằng các hiệp định giữa VN với LX không có điều nào cho phép Nga đưa vũ khí hạt nhân vào Việt Nam. Đối với Liên Xô, nếu VN không có vũ khí hạt nhân thì Liên Xô cũng không đủ lực viện trợ cho VN an toàn trước TQ, vì thế quân đội Nga liền rút khỏi Cam Ranh.
Liền sau đó, VN đã kí với ASEAN Hiệp định “Khu vực Đông Nam Á là khu vực phi hạt nhân”. Các nước ASEAN ghi nhận thiện chí hoà bình của Việt Nam. Còn Việt Nam đi được bước chiến lược đầu tiên để tiếp cận ASEAN.
Tháng 11/1991, Việt Nam và Trung Quốc ký Hiệp định lập lại quan hệ bình thường.
Tháng 7/1993, Tổng thống Bill Clinton đã mở đường cho các tổ chức tài chính quốc tế gồm IMF, WB bắt đầu cung cấp tín dụng cho VN.
Tháng 2/1994, Mỹ tuyên bố chấm dứt cấm vận sau 19 năm.
Ngày 12/7/1995, VN và Mỹ chính thức lập quan hệ bình thường, lập văn phòng ngoại giao.
Năm 1994, Đại tướng, lúc này là Chủ tịch nước Lê Đức Anh thăm Indonesia và gặp Tổng thư ký ASEAN. Tướng Đức Anh ngỏ ý muốn gia nhập ASEAN của Việt Nam. Ông được đáp lại bằng sự ủng hộ.
28/07/1995, Việt Nam chính thức vào ASEAN. Kế sách chiến lược của tướng Lê Đức Anh và các lãnh đạo khác thành công. Việt Nam từ một nước bị xem là mối đe doạ và bị cô lập trở thành đối tác của toàn bộ cựu thù và các nước trung lập xung quanh.
Theo Viet Nam War