“Hạ
cánh an toàn” chính là một phần quan trọng cấu thành “tư duy nhiệm kỳ”.
Hết nhiệm kỳ là hết quyền lợi, nhưng cũng đồng nghĩa với hết trách
nhiệm. Quán tính tâm lý ấy có thể trở thành tiền đề cho những chuyện ký
hàng chục, hàng trăm quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm trong những ngày
cuối cùng đương chức; duyệt những công trình trăm tỷ lãng phí hoặc giao
những dự án béo bở được đầu tư bằng tiền ngân sách cho những đối tác
thiếu năng lực.
Mới đây,
Ủy ban Kiểm tra Trung ương đề nghị Ban Bí thư thi hành kỷ luật bằng hình
thức cảnh cáo ông Vũ Huy Hoàng, nguyên Bộ trưởng Công thương.
Nếu đề nghị này được
chuẩn y thì đây là lần thứ hai trong vòng chưa đầy hai năm, một cựu bộ
trưởng bị kỷ luật Đảng sau khi đã nghỉ hưu.
Cuối năm 2014, ông Trần
Văn Truyền, nguyên tổng thanh tra chính phủ cũng đã bị kỷ luật do có vi
phạm, khuyết điểm trong việc thực hiện chế độ, chính sách nhà ở, đất ở
và công tác cán bộ. Lúc đó, ông Truyền nghỉ hưu được ba năm.
Nói theo ngôn ngữ dân gian, đó là những cuộc “hạ cánh” không an toàn.
“Hạ cánh an toàn” là
thành ngữ dùng để chỉ quan chức về hưu. Giáo viên, bộ đội, người lao
động bình thường về hưu thì tất nhiên không có gì để phải "không an
toàn" theo nghĩa ấy cả. Nói thế để thấy sự nguy hiểm của nghiệp làm
quan.
Về hưu, với người bình
thường là sự nghỉ ngơi nhẹ nhàng sau cả cuộc đời làm việc, phấn đấu và
cống hiến. Nhưng với nhiều người khác có khi lại là sự thở phào sau
những căng thẳng ẩn mình. Trong 20 năm làm báo, đã không ít lần tôi được
biết nhiều vị, từ nhà tập thể sau nghỉ hưu bỗng chuyển sang những biệt
thự an dưỡng, đắc địa. Những tư gia đó chắc chắn không thể từ đồng lương
quan chức thông thường.
Điều này cũng bởi một
thời gian dài, người ta có tâm lý nể nang lẫn dễ dãi, chủ quan cho rằng
không cần và không nên xử lý những người không còn vai vế, quyền lực
trong bộ máy. Chính điều đó đã tạo nên tâm lý thu vén cá nhân, coi nhẹ
đạo lý và luật pháp. Cũng chính điều đó tạo ra sự bất công, dung dưỡng
cho những sai phạm mà hậu quả của nó cả chục năm sau chưa gỡ xong.
“Hạ cánh an toàn” chính
là một phần quan trọng cấu thành “tư duy nhiệm kỳ”. Hết nhiệm kỳ là hết
quyền lợi, nhưng cũng đồng nghĩa với hết trách nhiệm. Quán tính tâm lý
ấy có thể trở thành tiền đề cho những chuyện ký hàng chục, hàng trăm
quyết định tuyển dụng, bổ nhiệm trong những ngày cuối cùng đương chức;
duyệt những công trình trăm tỷ lãng phí hoặc giao những dự án béo bở
được đầu tư bằng tiền ngân sách cho những đối tác thiếu năng lực.
Hễ cứ "hạ cánh” là an toàn, trở thành viễn cảnh khiến không ít người sa ngã sau một đời đã cống hiến và giữ liêm chính.
Sự liêm chính với người
này có thể là tự nhiên, với người khác có thể do rèn luyện mà có được.
Khi những ham muốn cá nhân tự bản thân mỗi người khó có thể chế ngự, thì
có trợ thủ giúp đỡ, ấy là pháp luật, đạo đức, là nỗi lo sợ bị mất danh
dự và lo sợ bị trừng phạt. Một cơ chế ngầm không "hồi tố" trách nhiệm
quan chức hưu trí vốn được coi như là ân tình của người sau với kẻ
trước, có thể sẽ tạo nên sự bất công và hơn thế, làm sa ngã những người
chưa hạ cánh.
Nếu biết khi về hưu cuộc
sống chỉ nhẹ nhàng bởi những cống hiến và giữ mình khi tại chức, là cái
gối êm cho tuổi già dựa vào, người ta sẽ ra sức cống hiến. Nếu biết cuộc
sống khi về hưu sẽ hưởng thụ những thu vén trước đó mà không bị truy
cứu, người ta sẽ dễ sa ngã. Còn nếu biết những sai trái khi đương chức
sẽ khiến khi về hưu khó sống, người ta sẽ chùn tay trước những quyết
định sai trái và vô trách nhiệm khi tại chức.
Quyết định truy cứu trách
nhiệm của những quan chức sau khi đã về hưu, tôi cho rằng, là một tiền
lệ tốt để những quan chức giữ mình liêm chính.
Câu chuyện của ông Hoàng,
ông Truyền lại làm tôi nhớ đến ông Lê Huy Ngọ - cho dù tính chất của sự
việc không giống nhau. Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & Phát triển
Nông thôn đã nộp đơn xin từ chức vào năm 2004, sau khi nhận án kỷ luật
vì những sai sót trong quản lý dẫn đến việc để người dưới quyền thông
đồng với Lã Thị Kim Oanh gây thất thoát cả trăm tỷ. Đó là việc chưa từng
có tiền lệ.
Nếu chuyện của ông Ngọ là
bằng chứng cho thấy không phải cứ ngồi lên ghế là “an toàn” hết nhiệm
kỳ, thì chuyện của ông Hoàng, ông Truyền lại là bằng chứng cho thấy về
hưu cũng chưa “an toàn”. Đó cũng là những đòn giáng vào cái “tư duy
nhiệm kỳ”.
"Hạ cánh an toàn" không nên và không thể trở thành tiếng thở phào vượt ải của các quan tham.
ĐỨC HIỂN (VNEXPRESS)