Ở Sài Gòn, nơi mà thời tiết vốn rõ rệt
và điều hòa này, quanh năm hầu như chỉ một chiếc sơ mi là đủ, không có
mùa đông lạnh cắt da hay mùa hè oi bức đến tận gần sáng, chẳng bao giờ
chuyện mưa nắng lại là đề tài được quan tâm.
Ấy vậy mà từ đầu mùa mưa tới nay người ta luôn xem bản tin thời tiết để xem tối hôm ấy sẽ được về nhà hay... ngủ công ty.
Mưa như những ngày qua là Sài Gòn lụt.
Là chôn chân ba tiếng với đứa con nhỏ đang đói, lạnh, mệt rũ trên xe,
trong nước cống lên đến bụng. Là cách nhà ba bốn ngàn mét nhưng ba bốn
tiếng mới về tới. Là tiền bạc, công sức bỏ ra để sửa đồ dùng bị hỏng, để
dọn rửa và sửa nhà. Là nguy cơ bị thương thậm chí chết người khi dòng
người bì bõm trong dòng kênh đen mà lỡ đâu một dòng điện rò rỉ...
Tôi không dám nghĩ tiếp đến những sản
phụ vỡ ối, những người bệnh phải cấp cứu khi nước ngập tràn lan thành
phố, những chuyến tàu, chuyến xe, chuyến bay trễ hẹn...
Nhưng tôi nghĩ rất nhiều đến những cái miệng cống thoát nước bên lề đường. Những bịch rác mà chúng ta đem bỏ hàng ngày.
Chỉ trong 15 phút đi bộ từ nơi làm việc
đến nhà bạn tôi trưa hôm trước, trên đường Võ Văn Tần, trung tâm quận 3,
tôi đếm được 6 miệng cống đã bị bít bằng đủ thứ kiểu. Cái bị rác lấp,
lớp trong bịch nilon, lớp trong hộp xốp, lớp vung vãi bên ngoài, chủ yếu
là thức ăn.
Cái bị xây xi măng chặn luôn cho chắc chắn.
Cái bị bịt bởi một miếng gỗ vát để xe máy dễ chạy lên nhà.
Khu nhà tôi ở có một khu vực đổ rác. Mấy
chiếc thùng to đặt đó, hàng đêm khoảng 2h sáng, công nhân vệ sinh lại
đến đổ vào xe gom rác. Từ ngôi nhà xa nhất đến chỗ này chỉ trong khoảng
100 m, nhưng vẫn không ít gia đình chọn cách đặt ngay bịch rác trước cửa
nhà, chờ công nhân dọn. Tệ hại hơn, có lần tôi chứng kiến người chủ của
một ngôi nhà sang trọng ba tầng lầu mặt tiền ngay trung tâm quận 1 đứng
thẳng trên lầu ném vèo bịch rác xuống đường. Nó vỡ tung tóe.
Một người bạn của tôi trên Facebook nói
cô sống tại trung tâm quận 3 nhưng chẳng tìm thấy thùng rác nào. Người
dân chỉ có cách để bịch rác trước nhà như thế, và khi mưa xuống dòng
nước đã cuốn các bịch rác này xuống cống gây tắc nghẽn. Cô kết luận đây
là lỗi của cơ quan quản lý.
Nhưng mưa ở Sài Gòn không phải là mưa
bất chợt. Những cơn hồng thủy này được báo trước hàng vài tiếng, bằng sự
sầm mặt của ông trời, mây xám kéo giăng khắp chốn và sấm chớp đì đùng.
"Nếu có ý thức, nghĩ rằng trời mưa to
nước có thể ngập và cuốn các bịch rác ra đường thì người dân nên tự mang
rác để vào nhà lại trước khi mưa. Khi trời khô ráo thì đi bỏ rác trở
lại" - một "friend" khác nhận xét.
"Ở Bỉ, giờ thu gom rác là ban đêm. Người
dân được bỏ rác ra đường vào ban đêm, ban ngày thì cấm. Nhưng tôi đã
thấy bao nhiêu lần hàng xóm xách bịch rác ra rồi lại lểu thểu xách vào
vì trễ giờ gom rác hôm ấy. Họ phải để bịch rác trong nhà chờ bốn ngày
nữa, cho đến lần gom rác sau." - Quỳnh Anh, một người bạn của tôi đang
sống ở Bruxelle kể.
Không có chính quyền vạn năng nào bao
thầu và thần thánh đến nỗi những công nhân vệ sinh có thể làm tất cả.
Luật được ban ra để chính mỗi người dân phải biết việc nào được làm,
việc nào bị cấm. Lâu dài, thói quen đó sẽ ngấm thành ý thức. Ví dụ,
chính quyền không cấm bỏ rác ngoài đường vào ban đêm nhưng các bịch rác
có thể bị cáo hoang cắn xé vung vãi ra đường, nên người dân mang rác trở
lại vào nhà. Chịu cho bản thân một chút bất tiện nhưng cộng đồng được
sạch sẽ. Bịch rác đã buộc chặt có thể lưu cữu trong nhà vài hôm nhưng
những con đường đi dạo quanh khu dân cư không bị gài mìn bởi phân chó và
rác rưởi.
Ngoài ý thức của người dân, có một yếu
tố khác trong quản lý tại các đô thị của ta đã khiến người dân không
thấy hết trách nhiệm của mình trong giữ gìn vệ sinh chung.
Bạn tôi kể, ở Bỉ, rác được phân loại
ngay từ trong gia đình. Có bốn loại, chứa trong bốn túi có màu khác
nhau. Bạn phải tự trả tiền mua túi và đặt nó vào các thùng rác cũng đã
được phân loại, ngoài ra không tốn khoản tiền nào nữa. Nó công bằng: bạn
xài ít, tốn ít tiền mua túi. Xài nhiều tốn nhiều.
Việt Nam ngược lại. Bạn đóng 30.000 đ
một tháng và thế là xong béng. Không phân loại rác đã đành, bạn còn có
thể dùng bất cứ vật nào để đựng rác cũng được: bao nilon, miếng giấy
báo, hộp xốp, túi carton, hoặc chả cần bao gói gì hết, cứ đổ tràn một
đống. Nhân viên vệ sinh sẽ dọn giúp bạn. Dọn không hết thì thôi ơ kìa.
30.000 đ. Bạn là người độc thân, đi công
tác cả tháng, hay bạn gồm đại gia đình 20 người, thải một núi rác, vẫn
30.000 đ. Trả tiền là xong, là nhà cửa đường phố phải như lau như ly, và
xét về mặt lý thuyết, bạn có thể đổ rác lên cả thành phố. Nghĩa vụ của
bạn không phải là CHỈ và PHẢI đổ rác đúng nơi quy định như những nước
văn minh, mà nằm ở việc đã TRẢ TIỀN đủ hay chưa.
Có gì đó bất nhẫn và không công bằng cho những người công nhân vệ sinh. Và hết sức thiếu hiệu quả trong quản lý.
Ba má tôi ở Phan Thiết. Cũng có khi "cơn
mưa lịch sử" trút xuống ngập hết cả con hẻm nhỏ nhưng chỉ là nước mưa
trong vắt, vì rác đã được gom hết vào một thùng rác lớn cho độ mười hộ
dùng chung. Dưới đường chỉ là vài chiếc lá rụng.
Kinh nghiệm này áp dụng ở Sài Gòn được
chứ? Khó gì đâu việc đặt vài thùng rác cho một cụm dân cư để họ không bỏ
từng bịch nilon trước cửa nhà.
Nếu rác được đặt trong các thùng rác có
nắp, đúng chuẩn, thì xe rác chỉ việc nâng thùng và đổ ụp gọn vào khoang
chứa. Nhanh gọn sạch.
Nhưng không, chúng ta chỉ quẳng các bịch rác trước cửa nhà mình thôi. Mình tiện tay thì mình vứt thôi.
Kệ anh công nhân gom rác phải chạy lúp
xúp nhặt từng bịch quẳng vào khoang chứa như một thiện xạ. Chẳng may có
bịch nào anh không nhặt kịp cũng kệ, hẹn bạn lần sau.
Nó tội nghiệp, nó buồn cười một cách
đáng buồn. Nó thủ công đến mức chỉ riêng ý nghĩ rằng đó là cách thức thu
gom rác dân sinh tại những thành phố có trên 10 triệu dân cũng đã đủ để
phá lên cười.
Ở Nhật, phải đổ rác ra trong khoảng thời
gian từ sáng sớm đến 8h 30 sáng của ngày thu rác đã được quy định và
phải bỏ ra nơi đã được quy định. Vào đầu năm, các trạm trung chuyển rác
sẽ phát cho mỗi gia đình mà họ phụ trách vệ sinh một tờ lịch treo tường.
Trong tờ lịch này ghi rõ mỗi ngày gom và vận chuyển loại rác nào, tuần nào chỉ thu giấy, tuần nào thu rác có thể đốt…
Các hộ dân trong khu vực quản lý chỉ cần
theo đúng tờ lịch này để vứt rác. Như vậy việc thu hồi và phân loại rác
thải một cách khoa học được thực hiện rất dễ dàng.
Người Nhật Bản mỗi buổi sáng thức dậy ra
khỏi cửa đều một tay xách cặp một tay xách túi rác. Trước khi đến cơ
quan, nhiệm vụ của người đàn ông trong nhà là vứt rác vào thùng rác cố
định hoặc máy thu gom rác đặt ở tầng 1. Thế nên người Nhật Bản mới nói
đùa với nhau rằng, "ông xã chính là một cái máy vứt rác".
Rác đốt được là các thứ
thải ra sau bữa ăn, tàn thuốc lá, giấy vụn, đũa dùng một lần, hộp giấy,
cây cỏ, lá khô, bụi của máy hút bụi, hàng đồ da, đồ gỗ trong công việc
làm tại nhà, băng vệ sinh, tã giấy...
Rác này phải được vắt hết nước, dùng
giấy báo gói lại trước khi bỏ vào bao, cột miệng bao. Gỗ vụn, cành cây
phải được cắt ngắn khoảng nửa mét, cột lại thành bó.
Rác không đốt được như
chai chứa dầu gội đầu, hộp đựng bột giặt, bao đựng thức ăn, đồ chơi, sản
phẩm làm bằng cao su các loại, giày dép, da nhân tạo, đồ gốm, lưỡi dao
cạo, bóng đèn điện, lọ mỹ phẩm, thủy tinh, pha lê, ô dù, ghế ngồi, bình
thủy, lọ xịt, lon đựng sơn… Lọ bình xịt có thể gây nguy cơ nổ, phải cho
xì ra hết khí bên trong.
Rác tài nguyên gồm giấy
các loại (giấy báo, tờ rơi quảng cáo, giấy báo gói hàng, hộp đựng quần
áo, hộp đựng giầy, hộp trống, thùng giấy carton…) quần áo (quần áo, vải
vụn cũ ), lon rỗng (bia, rượu, nước giải khát, thức ăn đóng hộp, chai
đựng sữa…), kính bể, chai, bộ đồ ăn (xoong, nồi, niêu, ấm nước, sắt vụn,
xe đạp, đồ gia dụng bằng sắt thép…), đồ điện gia dụng (tivi, máy giặt,
tủ lạnh, dàn máy stereo, lò sưởi, bếp gas… một số rác loại này là thu có
phí)...
Lon và chai phải rửa một lần trước khi
bỏ ra. Thuỷ tinh vỡ, lưỡi dao cạo... phải gói bằng giấy báo, bỏ vào bao
và ghi chữ "Nguy hiểm" bên ngoài bao. Giấy, quần áo các loại phải chia
theo loại và buộc dây hình chữ thập.
Rác có hại gồm pin, bóng đèn huỳnh quang, nhiệt kế phải ghi rõ bên ngoài bao: "Rác có hại" để không bỏ lẫn với rác tài nguyên.
Pin có chứa chất thủy ngân hữu cơ độc
hại, do đó phải bỏ vào bao trong có thể nhìn thấy bên trong và tuân theo
cách bỏ đã được quy định.
Rác cồng kềnh là đồ gia
dụng cồng kềnh như bàn, ghế, tủ, giường, thảm, đệm, cửa các loại (cửa
ra vào, cửa giấy kiểu Nhật …) có kích cỡ khoảng trên 1m2.
Có bốn cách xử lý rác cồng kềnh: Khi mua
đồ mới thì yêu cầu người bán hàng thu nhận đồ cũ. Hoặc cắt chúng ra
thành từng tấm có mỗi cạnh dưới 50cm, bó lại và bỏ ra vào ngày rác đốt
được.
Cách thứ ba: Bỏ ra trước cửa nhà hoặc bỏ
ra nơi mà xe (tấn) có thể vào được. Cách thứ tư: Bỏ rác theo chế độ xin
bỏ rác bằng điện thoại. Tùy theo loại đồ vật, có trường hợp phải trả
một khoản phí thủ tục thu hồi rác.
Cuối cùng là rác thu gom như xe máy, chiếu tatami, lốp xe, dầu phế thải…
Thậm chí chai nước cũng
được phân loại thành: chai rỗng, chai còn chất lỏng, chai và nắp chai.
Mỗi loại được vứt vào một thùng khác nhau để tiện cho việc thu gom các
chất khác nhau.
Khó hay dễ? Không hề dễ khi phải nhớ tỉ
mỉ hàng chục thứ và còn phải xẻ, buộc, súc sạch chúng trước khi vứt đi,
thay vì tự do như ở Việt Nam, chỉ cần quẳng vào thùng rác là xong, thậm
chí mở cửa xe hơi, thò cánh tay trắng nõn vứt toẹt chiếc vỏ chai ra
đường. Việc chia sẻ trách nhiệm với những người làm chuyên môn khiến
người dân hiểu được phần nào công việc của họ, ý thức được sự quan trọng
của mỗi cá nhân trong kết quả giữ vệ sinh chung và giúp làm nhẹ công
việc này.
Ý thức đó mạnh mẽ tới nỗi nó trở thành
một phản xạ không bị ràng buộc bởi biên giới. Trong chúng ta có nhiều
người đã ngượng tái mặt khi thấy những "ông Tây" từ đâu xông tới lội
xuống mương dọn rác cứ như họ tìm thấy vàng dưới đó. Nhưng cũng không ít
người cười cợt chê bai cái bọn dở hơi, rỗi việc, không công.
Alicia, con gái của bạn tôi, mới 6 tuổi
vào năm ngoái. Mẹ nó đưa về Sài Gòn nghỉ hè và đến một quán ăn hải sản
nổi tiếng ở trung tâm quận 1.
Hai mẹ con đang chờ món thì Alicia đứng
bật dậy. Con nhóc chạy thẳng đến trước bàn một cặp người Việt đang ăn
uống hồn nhiên và hồn nhiên bỏ thẳng vỏ cua, vỏ tôm xuống chân bàn. Nó
giận tái mặt. Nó hò hét bắt cặp kia không được làm thế. Và nó ngùng
ngoằng, nó thắc mắc khiếu nại sôi sùng sục với mẹ nó suốt cả một cuộc đi
chơi.
Vì Alicia được dạy từ trong gia đình, đến xã hội và nhà trường rằng trước hết không ai được xả rác bậy.
Họ - từ cô bé tí 6 tuổi Alicia đến những
ông tây bà đầm ấy - họ chẳng phải chôn nhau xứ này, nhưng họ đã dạy cho
chúng ta một bài học về trách nhiệm công dân với chính mảnh đất mà
chúng ta đang bám vào.
Liệu mình có học được không?
Theo Tri Thức Trẻ